MODUŁ I
Przemoc rówieśnicza i agresja wśród uczniów (fizyczna, werbalna, niszczenie mienia)
- Algorytm: Pracownik szkoły, który jest świadkiem aktu przemocy, niezwłocznie przerywa go i izoluje strony incydentu. O zajściu natychmiast informuje dyrektora szkoły lub pedagoga szkolnego (Koordynatora ds. SOM).
- Zabezpieczenie: Psycholog szkolny niezwłocznie przejmuje małoletniego, którego dotyczy zgłoszenie (ofiarę/świadka) w celu udzielenia natychmiastowego wsparcia emocjonalnego. Jeśli to konieczne zespół specjalistów opracowuje Plan Pomocy Małoletniemu i Zapewnienia Bezpieczeństwa.
- Ścieżka prawna i dokumentowanie: Pedagog szkolny ustala stan faktyczny, sporządza Kartę Interwencji i wpisuje sprawę do Rejestru Zgłoszeń i Incydentów. Wychowawca klasy, pedagog szkolny lub dyrektor niezwłocznie wzywa rodziców lub opiekunów prawnych stron na rozmowę interwencyjną. W przypadku stwierdzenia okoliczności świadczących
o demoralizacji małoletniego lub popełnienia przez niego czynu karalnego, dyrektor szkoły lub upoważniony przez niego pracownik zawiadamia rodziców/opiekuna, a w razie potrzeby sąd rodzinny lub Policję (zgodnie z przepisami ustawy o wspieraniu resocjalizacji nieletnich). Jeżeli czyn wyczerpuje znamiona przestępstwa ściganego z urzędu, zawiadomienie do Policji lub Prokuratury jest obowiązkowe na podstawie art. 304 § 2 KPK i realizowane jest niezależnie od działań wewnętrznych placówki.
MODUŁ II
Bezpieczeństwo cyfrowe (cyberprzemoc, seksting, wizerunek)
- Algorytm: Pracownik szkoły zabezpiecza dostępne dowody elektroniczne (zrzuty ekranu, wiadomości, linki) i przekazuje je bezpośrednio pedagogowi szkolnemu.
- Zabezpieczenie: Psycholog szkolny realizuje natychmiastową pomoc psychologiczną dla ucznia dotkniętego cyberprzemocą w celu zminimalizowania negatywnych skutków emocjonalnych. Koordynator ds. SOM we współpracy z administratorem sieci szkolnej wdraża działania ochronne zapobiegające dalszemu rozpowszechnianiu materiałów.
- Ścieżka prawna i dokumentowanie: Pedagog sporządza Kartę Interwencji (notatkę) oraz dokonuje wpisu do Rejestru Zgłoszeń i Incydentów. Wszelkie dowody elektroniczne są trwale zabezpieczane i dołączane bezpośrednio do karty interwencji. Pedagog szkolny lub wychowawca informuje rodziców małoletniego o incydencie, a zespół specjalistów
z pedagogiem szkolnym ustala z nimi Plan Pomocy Małoletniemu i Zapewnienia Bezpieczeństwa (jeśli sytuacja tego wymaga). Dalsza ścieżka zależy od typu i charakteru czynu: - Czyn ścigany z urzędu: Jeśli zachodzi uzasadnione podejrzenie popełnienia czynu ściganego z urzędu (w szczególności utrwalanie, przetwarzanie lub rozpowszechnianie wizerunku małoletniego o charakterze pornograficznym – art. 202 § 3–4b KK), dyrektor szkoły ma prawny obowiązek niezwłocznie złożyć oficjalne zawiadomienie na Policję lub do Prokuratury (art. 304 § 2 KPK).
- Czyny ścigane na wniosek lub z oskarżenia prywatnego: W przypadku czynów takich jak groźby karalne (art. 190 KK), cyberstalking lub kradzież tożsamości (art. 190a KK), zniesławienie (art. 212 KK) lub znieważenie (art. 216 KK) – dalsze postępowanie zależy od wieku sprawcy:
- Gdy sprawca (uczeń) nie ukończył 17 lat: Czyn ten traktowany jest jako czyn karalny lub przejaw demoralizacji. Dyrektor szkoły lub upoważniony przez niego pracownik ma społeczny obowiązek zawiadomić Sąd Rodzinny lub Policję na podstawie art. 4 ust. 1 i 2 ustawy o wspieraniu i resocjalizacji nieletnich, załączając zabezpieczone dowody elektroniczne.
- Gdy sprawca ukończył 17 lat: Odpowiada on na zasadach ogólnych Kodeksu karnego. Pedagog szkolny lub Dyrektor niezwłocznie przekazuje zabezpieczone dowody rodzicom/opiekunom prawnym poszkodowanego małoletniego oraz poucza ich o trybie ścigania (konieczności złożenia wniosku o ściganie lub wniesienia prywatnego aktu oskarżenia przez rodziców).
MODUŁ III
Substancje psychoaktywne (alkohol, narkotyki, nowe substancje psychoaktywne)
- Algorytm: W stanie zagrożenia życia lub zdrowia pracownik natychmiast wzywa służby ratunkowe (112). Przy posiadaniu substancji lub podejrzeniu bycia pod wpływem – izoluje ucznia od reszty grupy i niezwłocznie wzywa pedagoga szkolnego oraz dyrektora.
- Zabezpieczenie: Zapewnia się stały, nieprzerwany dozór wyznaczonego pracownika nad uczniem do czasu przybycia lekarza, rodziców lub odpowiednich służb.
- Ścieżka prawna i dokumentowanie: Wychowawca klasy lub pedagog szkolny niezwłocznie wzywa rodziców/opiekunów prawnych ucznia. Fakt ten jest dokumentowany Kartą Interwencji (notatką) i wpisywany do Rejestru Zgłoszeń i Incydentów. W razie konieczności wdrożenia systemowego wsparcia, zespół specjalistów z pedagogiem szkolnym uruchamia Plan Pomocy Małoletniemu i Zapewnienia Bezpieczeństwa.
- Gdy uczeń nie ukończył 17 lat: Sytuacja bycia pod wpływem substancji jest traktowana jako przejaw demoralizacji – pedagog szkolny lub dyrektor zawiadamia rodziców,
a w razie potrzeby sąd rodzinny lub Policję. Gdy uczeń nie ukończył 17 lat i posiada przy sobie substancję zabronioną, czyn ten wyczerpuje znamiona czynu karalnego. Na podstawie art. 4 ust. 3 ustawy o wspieraniu i resocjalizacji nieletnich, dyrektor szkoły ma bezwzględny obowiązek niezwłocznie wezwać Policję w celu bezpiecznego i legalnego przejęcia substancji oraz zabezpieczenia śladów. - Gdy uczeń ukończył 17 lat: Odpowiada on karnie jak dorosły. W przypadku ujawnienia posiadania substancji zabronionych dyrektor szkoły ma ustawowy obowiązek niezwłocznego zawiadomienia Policji lub Prokuratora oraz podjęcia działań w celu niedopuszczenia do zatarcia śladów (na podstawie art. 304 § 2 k.p.k.).
MODUŁ IV
Zdrowie psychiczne i zagrożenie życia (autodestrukcja, intencje samobójcze)
- Algorytm: Pracownik pod żadnym pozorem nie pozostawia ucznia samego, zapewnia mu bezpieczne, odizolowane otoczenie i niezwłocznie wzywa psychologa szkolnego lub innego specjalistę.
- Zabezpieczenie: Psycholog szkolny prowadzi na miejscu interwencję kryzysową zapewniając uczniowi wsparcie w przywróceniu równowagi emocjonalnej. W sytuacji bezpośredniego zagrożenia życia dyrektor szkoły lub wskazana przez dyrektora osoba natychmiast wzywa Pogotowie Ratunkowe (112).
- Ścieżka prawna i dokumentowanie: Pedagog/psycholog niezwłocznie wzywa rodziców w celu osobistego przekazania dziecka pod opiekę medyczną. Zgłoszenie i przebieg interwencji kryzysowej są dokumentowane w poufnej Karcie Interwencji (notatce)
i wpisywane do Rejestru Zgłoszeń i Incydentów. W toku działań następczych placówka wdraża Plan Pomocy Małoletniemu i Zapewnienia Bezpieczeństwa. Ważne: tworzy się go, jeśli sytuacja tego wymaga, a decyzję podejmuje zespół specjalistów z pedagogiem szkolnym. Wezwanie Policji następuje wyłącznie w sytuacjach uzasadnionych okolicznościami prawnymi (np. nakłanianie do samobójstwa – art. 151 k.k.).
MODUŁ V
Krzywdzenie małoletniego (przemoc domowa, zewnętrzna ze strony dorosłych)
- Algorytm: Pracownik, który powziął podejrzenie krzywdzenia dziecka, sporządza pisemną Kartę Interwencji (notatkę) zawierającą obiektywne fakty i przekazuje ją bezpośrednio pedagogowi szkolnemu lub dyrektorowi.
- Zabezpieczenie: Psycholog/pedagog zapewnia uczniowi wsparcie emocjonalne
i uczestniczy w rozmowie diagnostyczno-wspierającej z małoletnim, dbając o to, by rozmowa nie przybrała formy przesłuchania procesowego. Szkoła ogranicza zbieranie informacji do faktów niezbędnych do uruchomienia procedur pomocowych, pozostawiając czynności śledcze uprawnionym organom (Policji, Prokuraturze, Sądowi). Zespół specjalistów opracowuje wewnętrzny Plan Pomocy Małoletniemu i Zapewnienia Bezpieczeństwa. Ważne: tworzy się go, jeśli sytuacja tego wymaga, a decyzję podejmuje zespół specjalistów
z pedagogiem szkolnym. - Ścieżka prawna i dokumentowanie: Wszystkie działania są szczegółowo dokumentowane w Karcie Interwencji (notatce) i ewidencjonowane w Rejestrze Zgłoszeń i Incydentów.
W przypadku podejrzenia przemocy domowej, każdy pracownik (pedagog, psycholog, nauczyciel), który w toku wykonywania obowiązków służbowych powziął taką informację, ma prawny obowiązek natychmiastowego wszczęcia procedury „Niebieskiej Karty” poprzez wypełnienie formularza NK-A. Wypełniony formularz NK-A dyrektor szkoły bezwzględnie przekazuje do Przewodniczącego Zespołu Interdyscyplinarnego ds. Przeciwdziałania Przemocy Domowej właściwego dla miejsca zamieszkania ucznia niezwłocznie, jednak nie później niż w terminie 5 dni roboczych od dnia wszczęcia procedury (zgodnie z przepisami wykonawczymi do ustawy o przeciwdziałaniu przemocy domowej). W zależności od rozpoznanego typu krzywdzenia dyrektor szkoły uruchamia właściwą zewnętrzną ścieżkę prawną: składa wniosek o wgląd w sytuację rodziny do właściwego sądu rodzinnego (na podstawie art. 572 KPC) lub składa zawiadomienie do Policji/Prokuratury (na podstawie art. 304 § 2 KPK). Zawiadomienie organów ścigania jest obowiązkowe niezależnie od działań wewnętrznych placówki. Zgodnie z art. 240 § 1 k.k., zaniechanie zawiadomienia o ciężkich przestępstwach (np. o charakterze seksualnym) podlega odpowiedzialności karnej. Decyzje te nie są uzależnione od zgody rodziców.
MODUŁ VI
Sytuacje szczególne (ciąża uczennicy, podejrzenie czynu zabronionego)
- Algorytm: W przypadku powzięcia informacji o ciąży uczennicy, pedagog szkolny, psycholog oraz wychowawca klasy podejmują działania wspierające, zapewniając uczennicy pełną dyskrecję, poszanowanie godności oraz ochronę przed stygmatyzacją.
- Zabezpieczenie: Wychowawca klasy oraz pedagog szkolny we współpracy z rodzicami uczennicy opracowują Plan Pomocy Małoletniemu i Zapewnienia Bezpieczeństwa, uwzględniający jej stan zdrowia, wsparcie psychologiczne oraz ułatwienia w realizacji obowiązku nauki. Decyzję o jego ostatecznym kształcie podejmuje zespół specjalistów
z pedagogiem szkolnym. Wsparcie to musi być spójne z wewnętrzną polityką pomocy psychologiczno-pedagogicznej szkoły. - Ścieżka prawna i dokumentowanie: Dyrektor szkoły ma bezwzględny obowiązek zawiadomienia Prokuratury lub Policji (na podstawie art. 304 § 2 KPK) tylko wtedy, gdy zachodzi uzasadnione podejrzenie, że dziewczyna w momencie czynu nie miała ukończonych 15 lat (przestępstwo z art. 200 § 1 k.k. objęte bezwzględnym obowiązkiem zgłoszenia z art. 240 k.k.) lub gdy ciąża jest wynikiem innego przestępstwa ściganego z urzędu. W pozostałych przypadkach sprawa pozostaje w sferze dyskrecji specjalistów.